Vergi ödemelerinin (örneğin gelir veya kurumlar vergisinin tahakkuku veya peşin ödenmesi için) zamanında ödenmemesi durumunda, yalnızca zamanın geçmesi nedeniyle “otomatik olarak” geç ödeme ek ücretleri ortaya çıkar; bunlar genellikle her ay veya bunun bir kısmı için yuvarlanmış gecikmiş vergi tutarının %1’i kadardır.
Vergi tutarının banka havalesi yoluyla ödenmesi halinde, son ödeme tarihinin (peşin ödemelerde genellikle ayın 10’u) sadece 3 güne kadar aşılması halinde (ödemesiz dönem olarak adlandırılır) gecikme cezası uygulanmaz; belirleyici faktör, tutarın vergi dairesinin hesabına ne zaman yatırıldığıdır.
Ödenmesi gereken vergiler için özel bir özellik geçerlidir (örneğin, peşin KDV iadesi, gelir vergisi iadesi): Bu durumda, gecikme cezaları beyanname verilmeden önce değerlendirilmez.
Son ödeme tarihi veya 3 günlük ek sürenin sonu Cumartesi, Pazar veya resmi tatil gününe denk geliyorsa, ilgili son ödeme tarihleri bir sonraki iş gününe ertelenir (AO madde 108 (3) ile bağlantılı olarak madde 240).
Vergi dairesi, geç ödeme ek ücretlerinin tahsil edilmesinin “hakkaniyete aykırı” olması halinde (kısmen) bunlardan feragat edebilir (§ 227 AO). Bu durum, örneğin ani bir hastalık nedeniyle ödemenin zamanında yapılamaması veya iflas ya da ekonomik darboğaz durumunda söz konusu olabilir.
Son ödeme tarihinin kaçırılması bariz bir dikkatsizlikten kaynaklanıyorsa ve vergi mükellefi aksi takdirde “dakik” bir vergi mükellefi ise, geç ödeme ek ücretlerinden feragat edilmesi de düşünülebilir. Ancak burada, yukarıda belirtilen 3 günlük ödemesiz dönemden “sürekli olarak” yararlanan bir vergi mükellefinin, bu yönetmelik anlamında dakik bir mükellef olarak kabul edilmediğine dikkat edilmelidir.
Dolayısıyla, ödemenin son ödeme tarihinden sonra ancak ek süre içinde yapılması halinde, herhangi bir geç ödeme cezası uygulanmayacaktır; ancak, ek sürenin herhangi bir şekilde kullanılması, son ödeme tarihi yalnızca bir kez aşılmış olsa bile, vergi mükellefinin indirimden yararlanma hakkını azaltabilir.
